Dyrektywa omnibus, a biznes online. Co się zmieni? Zmiany w ustawie o prawach konsumenta spowodowane są koniecznością wdrożenia w polskim systemie prawnym jednocześnie trzech dyrektyw UE. To dyrektywa towarowa, dyrektywa cyfrowa i dyrektywa omnibus. W tym artykule skupiam się jednak na wprowadzeniu dyrektywy cyfrowej (DCD) oraz dyrektywy Omnibus do polskiego porządku prawnego.
Co to jest dyrektywa omnibus?
Pełna nazwa dyrektywy omnibus brzmi: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 roku zmieniająca Dyrektywę Rady 93/12/EWG i dyrektywy PE i Rady 98/6/WE, 2005/29/WE oraz 2011/83/ UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta.
W Pakiecie NA START już teraz są dostępne wzory regulaminów sklepu online, które obowiązują od 1 stycznia 2023 r. – sprawdź tutaj.
Dyrektywa omnibus, obok dyrektywy cyfrowej, będzie miała duże znaczenie dla osób prowadzących własny biznes online. Nie wszystkie planowane zmiany będą się odnosić bezpośrednio do sklepów internetowych. Wymieniam niektóre z nich dodatkowo, aby dać Ci ogólny obraz zmian, które mogą Cię dotyczyć także w innym kontekście – kiedy Ty będziesz Konsumentem. Jednak docelowo, rzecz jasna, nie wszystkie znajdą się w kursie online Pakietu NA START dla sklepów internetowych po aktualizacji.
Kiedy zacznie obowiązywać w Polsce dyrektywa omnibus?
Po długich pracach parlamentarnych w końcu jest znana ostateczna data wejścia w życie zmian do ustawy o prawach konsumneta, które m.in. wprowadza omnibus.
1 stycznia 2023 roku zaczną obowiązywać dwie ustawy zmieniające ustawę o prawach konsumenta. To ostateczna data. 12 grudnia 2022 r. została ogłoszona w Dzienniku Ustaw druga i ostatnia ustawa wprowadzająca w Polsce europejskie dyrektywy.
Jakie znaczenie będzie miała dyrektywa omnibus dla sklepów internetowych?
Ten artykuł jest częścią kompleksowego opracowania na temat zmian, które wprowadzą trzy dyrektywy UE do polskiego porządku prawnego – Zmiany w regulaminach sklepów internetowych w 2023 r.
Wśród najważniejszych zmian dla e-commerce wprowadzonych przez dyrektywę omnibus i cyfrową warto wymienić:
- uregulowanie „płatności danymi” przez konsumenta za bezpłatne materiały lub wydarzenia, w których uczestniczy po podaniu swoich danych, np. po zapisie na newsletter i podaniu swojego adresu e-mail,
- większa transparentność przy organizacji akcji promocyjnych w sklepach, nie tylko tych internetowych,
- zapewnienie wiarygodnych i rzetelnych opinii konsumenckich,
- nowe obowiązki informacyjne dla platform handlowych.
Płatność danymi, a dyrektywa omnibus.
Dyrektywa Omnibus rozszerza zastosowanie ustawy o prawach konsumenta również na usługi cyfrowe, w zamian za które Konsument „płaci swoimi danymi osobowymi”. Jest to dość częsta sytuacja w biznesach online, a dotycząca, np. bezpłatnych newsletterów, webinarów, czy e-booków, pobieranych w zamian za zapis na listę mailingową. Konsument korzysta więc z takiego produktu bezpłatnie, dostarczając jako „zapłatę” swoje dane osobowe, np. adres e-mail.
W związku z tym w ustawie o prawach konsumenta planuje się także dodać nową definicję, tj. dane osobowe. Jej rozumienie znane nam jest już z RODO. Warto w tym miejscu przy okazji nadmienić, że definicja danych osobowych jest otwarta i bardzo szeroko. Mimo że w definicji nie wymienia się adresu e-mail czy numeru telefonu jako danych osobowych, to te dane niewątpliwie już nimi są.
Do ustawy o prawach konsumenta zostaną dodane postanowienia regulujące skutki odstąpienia od umowy „opłaconej” danymi, które powinny być zgodne z RODO. Oznacza to, np. usunięcie danych po wycofaniu zgody na przetwarzanie danych osobowych w celu wysyłania newslettera, czy też poddanie danych anonimizacji. Anonimizacja to alternatywa do usuwania danych, która polega na nieodwracalnym uniemożliwieniu zidentyfikowania tożsamości osoby fizycznej.
Natomiast pozostałych przepisów ustawy o prawach konsumenta nie stosuje się do umów o dostarczanie treści cyfrowej lub usługi cyfrowej, jeżeli konsument nie jest zobowiązany do świadczeń innych, niż dostarczanie danych osobowych, a dane te przetwarzane są przez przedsiębiorcę wyłącznie w celu dostarczania treści cyfrowej lub usługi cyfrowej lub wykonania obowiązku ustawowego.
Promocje pod kontrolą.
Kolejną zmianą mającą na celu zapewnienie konsumentom większej przejrzystości podczas zakupów online, jest dodanie w art. 12 nowego obowiązku informacyjnego. Przedsiębiorca – w tym Sprzedawca – będzie musiał poinformować Konsumenta o indywidualnym dostosowaniu ceny w oparciu o zautomatyzowane podejmowanie decyzji, jeżeli przedsiębiorca takie stosuje.
Co to oznacza w praktyce? Konsumenci powinni otrzymać informację, gdy zaproponowana im cena została indywidualnie dostosowana na podstawie zautomatyzowanego podejmowania decyzji, np. cena X wyłącznie dotyczy osób z konkretnego regionu, płci, wieku, etc.
Dyrektywa Omnibus pociąga też zmiany w ustawie z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług. Ta ustawa określa sposób informowania o cenach oferowanych towarów i usług oraz skutki nieprzestrzegania jej uregulowań. W art. 4 ust. 1 ustawy ustawodawca wskazuje w jaki sposób w miejscu sprzedaży detalicznej i świadczenia usług uwidacznia się cenę oraz cenę jednostkową towaru lub usługi. Uwidocznienie to ma nastąpić w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości oraz umożliwiający porównanie cen.
W przypadku promocji będzie obowiązek podania obok informacji o obniżonej cenie również informacji o najniższej cenie tego towaru lub usługi, jaka obowiązywała w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki.
Trochę inaczej będzie w przypadku produktów, które będą oferowane do sprzedaży krócej niż 30 dni. Obok informacji o obniżonej cenie, trzeba będzie podać również informację o najniższej cenie tego towaru lub usługi, która obowiązywała w okresie od dnia oferowania tego towaru lub usługi do sprzedaży do dnia wprowadzenia promocji cenowej.
Wszystkie te zmiany mają na celu zapobiegać nieuczciwym praktykom rynkowym, sztucznemu zawyżaniu cen przez sprzedawców tylko po to, aby np. sugerować konsumentom wysokie przeceny, które w rzeczywistości są standardową ceną danego produktu. Jednym z przykładów takich nieuczciwych praktyk zgłaszanych do UOKiK-u były często „fałszywe” promocje organizowane na Black Friday.
Wiarygodne opinie konsumenckie, a dyrektywa omnibus.
Dyrektywa Omnibus wprowadza także zmiany w Ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Przedsiębiorca będzie musiał wykazać jakie stosuje metody do tego, aby konsumenci mieli pewność, że zebrane opinie klientów sklepu są rzeczywiste, a nie fałszowane.
W związku z tym uzupełniono czarną listę praktyk rynkowych nieuczciwych w każdych okolicznościach, o następujące praktyki:
a) twierdzenie przez przedsiębiorcę, który umożliwia dostęp do opinii konsumentów o produktach, że opinie o produkcie zostały zamieszczone przez konsumentów, którzy używali danego produktu lub go nabyli choć przedsiębiorca ten nie podjął uzasadnionych i proporcjonalnych kroków w celu sprawdzenia, czy opinie te pochodzą od tych konsumentów,
b) zamieszczanie lub zlecanie zamieszczania innej osobie nieprawdziwych opinii lub rekomendacji Konsumentów, albo zniekształcanie opinii lub rekomendacji konsumentów, w celu promowania produktów.
Tutaj z pewnością, w wykazaniu wiarygodności opinii, pomocne będą sklepom internetowym programy oferujące systemy „zaufanych opinii”, o ile faktycznie będą uznane przez UOKiK za odpowiednie mechanizmy weryfikacji klienta. Opcjonalnie sklep internetowy może opracować własne mechanizmy weryfikacji opinii i zapewnienia takiej zgodności z rzeczywistą opinią konsumenta.
Nowe obowiązki informacyjne dla platform handlowych.
Dyrektywa Omnibus ma zapewnić konsumentom większą transparentność podczas zakupów za pośrednictwem platform handlowych. Dodano więc definicję internetowej platformy handlowej, a także dostawcy internetowej platformy handlowej. Te zmiany zostaną omówione jedynie informacyjnie, gdyż Pakiet NA START dla sklepów internetowych jest dedykowany sklepom internetowym, a nie platformom handlowym.
Internetowa platforma handlowa wg tej definicji jest to usługa korzystająca z oprogramowania, w tym strony internetowej, części strony internetowej lub aplikacji, obsługiwanego przez przedsiębiorcę lub w jego imieniu, która umożliwia w jej ramach:
– konsumentom zawieranie umów na odległość z innymi przedsiębiorcami (B2C), lub
– osobom fizycznym niebędącym przedsiębiorcami zawieranie umów na odległość z innymi osobami fizycznymi niebędącymi przedsiębiorcami (C2C).
Dostawca internetowej platformy handlowej to z kolei przedsiębiorca, który umożliwia korzystanie lub obsługuje, lub dostarcza oprogramowanie, stronę internetową, część strony internetowej lub aplikację umożliwiające konsumentom zawieranie umów na odległość z innymi przedsiębiorcami lub osobom fizycznym niebędącym przedsiębiorcami z innymi osobami fizycznymi niebędącymi przedsiębiorcami. Przykładem takiej platformy handlowej może być np. Allegro.
Dostawca internetowej platformy handlowej będzie miał obowiązek poinformować konsumenta w sposób jasny i zrozumiały m.in. o zasadach plasowania ofert przedstawionych konsumentowi w wyniku wyszukiwania.
Plasowanie zostanie zdefiniowane jako przyznawanie określonej widoczności produktom lub wagi nadawanej wynikom wyszukiwania przez przedsiębiorców udostępniających funkcję wyszukiwania na platformie.
Dla konsumentów może to być bardzo ważna zmiana, ponieważ czasami mogą nie zdawać sobie sprawy z tego, co konkretnie decyduje, że oferta danego sprzedawcy pojawia im się w pierwszej kolejności w wynikach wyszukiwania na platformie handlowej. Nie będzie jednak obowiązku ujawniania szczegółowego funkcjonowania mechanizmów, w tym stosowanych algorytmów. Wymagany będzie tylko ogólny opis parametrów decydujących o plasowaniu.
Dostawca internetowej platformy handlowej będzie także informował konsumenta o tym, czy osoba trzecia oferująca towary, usługi lub treści cyfrowe na internetowej platformie handlowej jest przedsiębiorcą. Będzie to następowało na podstawie oświadczenia tej osoby złożonego dostawcy internetowej platformy handlowej.
Odstąpienie od umowy w produktach cyfrowych.
Po zmianach ustawy o prawach konsumenta zmienią się również zasady odstąpienia od produktów cyfrowych typu kursy online, czy e-booki. Pojawi się dodatkowy warunek, który będzie musiał zostać spełniony przez sprzedawcę. Jest to potwierdzenie otrzymania zgody konsumenta na pobranie e-booka lub zalogowanie się do kursu online przed upływem 14-dniowego terminu na odstąpienie od umowy. Więcej o tym pisałam w artykule pt.: Dyrektywa cyfrowa, a sprzedaż kursów online i e-booków. Do jego lektury zachęcam szczególnie osoby, który sprzedają tego typu treści cyfrowe. Warto już teraz zapoznać się z planowanymi zmianami w regulaminach sklepów internetowych.
Regulamin sprzedaży produktów cyfrowych (kursy online, e-booki).
Zmiany w ustawie o prawach konsumenta i innych ustawach, wprowadzone przez trzy dyrektywy UE będą miały niewątpliwie wpływ na regulamin sklepu internetowego. Te zmiany nie ominą też regulaminu sprzedaży produktów cyfrowych, np. kursy online, e-booki. Dlatego w Pakiecie NA START dla sklepów internetowych znajduje się dedykowany szablon regulaminu sklepu internetowego z produktami cyfrowymi. Dzięki temu nie musisz się zastanawiać nad tym, jak te wszystkie zmiany wpłyną na ostateczny kształt regulaminu sprzedaży Twoich kursów online, czy e-booków. Dodatkowo w pakiecie znajdą się także zaktualizowane lekcje online dotyczące zasad zwrotów i reklamacji. To rozwiązanie pozwoli Ci zaoszczędzić czas i energię, którą trzeba by poświęcić na ciągłe śledzenie zmian i ich wdrażanie w sklepie na własną rękę.
W Pakiecie NA START już teraz są dostępne wzory regulaminów sklepu online, które będą obowiązywać od 1 stycznia 2023 r. – sprawdź tutaj.
Prowadzisz sklep internetowy? To Cię może zainteresować.
Jeśli prowadzisz biznes online, np. własny sklep internetowy, to w strefie wiedzy dla biznesu online znajdziesz u mnie dodatkowe, bardzo przydatne informacje.
Moje propozycje, które już teraz mogą Cię zainteresować to:
1. RODO w sklepie internetowym.
2. Jak pracować z szablonem regulaminu sklepu internetowego na przykładzie pakietu NA START.
